Kinrande en Ko-Imari — porselein in goudbrokaat

Keramiekgeschiedenis · 6 min leestijd

Photo: The Cleveland Museum of Art — dish with chrysanthemums and marigolds, Imari ware (Open Access, CC0)

'Ko-Imari' — oud Imari — is de naam die verzamelaars geven aan het porselein uit het Edo-Hizen dat vanuit de haven van Imari werd verscheept. Als stijl wijst het woord vooral op één prachtige manier: kinrande, de 'goudbrokaatstijl', waarin diep onderglazuurblauw wordt overkleed met emailkleuren en overvloedig goud — zoals zijden brokaat met gouddraden wordt geweven.

De smaak van het Genroku-tijdperk

Kinrande bloeide rond het Genroku-tijdperk (1688–1704), toen Japans koopmansklasse rijk en op luxe belust was. Op een grond van krachtig sometsuke-blauw legden de schilders rode, groene, gele en paarse emailles en werkten het oppervlak af met goud — bloemen, vogels, landschappen en wapenschilden drongen samen als het patroon van een brokaten gewaad. Thuis waren fijn gemaakte kinrande-kommen het luxe servies van rijke kooplieden; in het buitenland zou dezelfde glans weldra paleizen inrichten.

Gemaakt om dwars door een zaal gezien te worden

Nadat China's porseleinexporten in 1684 waren hervat, stond Imari opnieuw in concurrentie — en antwoordde met schaal en pracht. De Europese bestellingen keerden zich naar binnenhuisinrichting: grote dekselvazen, hoge vazen en brede schalen voor porseleinkabinetten, schoorstenen en paleismuren; sommige vazen reikten boven de negentig centimeter. Ook de patronen wisselden van geadresseerde — naast Chinees aandoende ontwerpen kwamen onmiskenbaar Japanse: kersenbloesem in volle bloei, Japanse landschappen en gebruiken, getekend voor Europese ogen. Kamers als het Porseleinkabinet in slot Charlottenburg toonden waarvoor zulke waar diende: niet om uit te eten, maar om een zaal te overweldigen.

De maatstaf van de pracht

Kinrande werd in China en in Europa gekopieerd, en toen de exporteeuw eindigde, bleef de stijl thuis. Hij is nog steeds een van Arita's kenmerkende manieren — het prachtige gezicht van Ko-Imari, nog altijd geschilderd. Waar de Kakiemon-stijl fluistert met lege ruimte, vult kinrande elke centimeter en glinstert. Beide waren antwoorden, uit dezelfde kleine stad, aan dezelfde veeleisende eeuw.