Hoe Imari-porselein de Europese tafel veranderde

Eten en keramiek · 6 min leestijd

Afbeelding: AI-gegenereerde foto

In 1650 at een Europese grote uit zilver, tin of hout, en dronk bier uit een kroes. Tegen 1750 dronken zijn kleinkinderen thee uit porseleinen kopjes, aten van porseleinen borden en zetten porseleinen vazen over de schoorsteenmantel als beeldhouwwerk. Tussen die twee tafels staat een aanvoerlijn die een beslissende eeuw lang door een kleine Japanse stad liep.

De eeuw van de warme dranken

De zeventiende eeuw gaf Europa drie nieuwe dranken — thee, koffie en chocolade — alle warm geserveerd, alle duur, alle eisend een vat dat niet barstte van de hitte, geen vlekken aannam en de smaak niet veranderde. Porselein was volmaakt, en Europa kon het niet maken. Toen China's exporten in de burgeroorlog instortten, wendde de Verenigde Oostindische Compagnie zich tot Arita, en de bestellingen die volgden golden niet alleen Aziatische vormen: de Nederlanders vroegen de vormen die Europa gebruikte — kopjes met oren, kannen en bekkens, flessen, kroezen — en Arita's pottenbakkers maakten, werkend naar modellen en voorbeelden, servies voor een keuken die zij nooit hadden geproefd.

Van de tafel naar de kamer

Het wit en de glans van het porselein zetten aan tafel een nieuwe maatstaf van reinheid — een oppervlak dat toonde dat het schoon was, dat geen geur van de vorige maaltijd droeg. Op elkaar afgestemde serviezen vervingen het gemengde bord; elke etende kreeg eigen borden en kopjes. En dezelfde waar koloniseerde de kamer zelf: porseleinkabinetten zoals dat in Charlottenburg, en garnituren — afgestemde stellen van vazen en potten — marcherend over schoorsteenmantels. Het kinrande dat voor die kamers werd gemaakt, groot en gouden en zichtbaar vanaf de deur, was servies, bevorderd tot architectuur.

De smaak die bleef

Europa leerde in 1710 in Meissen porselein maken, en mettertijd verbleekten de importen. Maar de gewoonten die Imari had geleerd, bleven: warme dranken in dunne witte kopjes, eten op afzonderlijke witte borden, emailkleur en goud als taal van de fijne tafel. Het Westen dekt zijn tafels nog steeds naar regels die ten dele werden geschreven door pottenbakkers in Arita die nooit een Europese maaltijd zagen — en die haar, naar modellen en verbeelding, toch inrichtten.