Kakiemon: het rood dat Europa porselein leerde
Photo: Gardiner Museum, Toronto — Kakiemon dish, c. 1670 (CC0, via Wikimedia Commons)
Kijk naar een Kakiemon-stuk en het eerste wat opvalt is wat er niet is: witte ruimte, met opzet leeg gelaten, zodat een kwartel onder de gierst of een pruimentak kan ademen. In de jaren 1670 maakte die terughoudendheid Kakiemon tot het meest begeerde porselein van Europa — en het meest gekopieerde.
Japans eerste rood
De stijl is genoemd naar Sakaida Kakiemon, een pottenbakker uit Arita die er in 1647 in was geslaagd bovenglazuur-email te bakken — Japans eerste aka-e, 'rode schildering'. Na de hoofdbak aangebracht en in een tweede, koelere bak gefixeerd, openden de emailkleuren een palet dat onderglazuurblauw nooit kon bieden: ijzerrood, groen, geel, turkoois en goud.
Nigoshide: wit als rijstwater
Een generatie later voltooide de oven het nigoshide, een lichaam van warm, melkachtig wit, waarvan de naam doet denken aan het troebele water van het rijstwassen. Op die ondergrond werkten de schilders asymmetrisch en lieten ze de emailkleuren in royale ruimte zweven. Vervoerd door de Verenigde Oostindische Compagnie bereikte Kakiemon-porselein de hoven van Europa, waar het in verguld brons werd gevat en door koningen werd verzameld.
De oprechtste vorm van vleierij
August de Sterke van Saksen, een obsessieve verzamelaar, stichtte in 1710 de manufactuur Meissen om zelf zulk porselein te maken; rond 1730 produceerde Meissen getrouwe kopieën van Kakiemon-patronen, net als ovens in heel Europa — en zelfs Jingdezhen antwoordde met 'Chinees Imari'. De oorspronkelijke nigoshide-techniek ging in de 18e eeuw verloren toen de export terugliep, en werd in 1953 door de 12e en 13e Kakiemon uit familiedocumenten nieuw leven ingeblazen; ze is nu beschermd als Belangrijk Immaterieel Cultureel Erfgoed. Arita en Meissen zijn nog steeds zustersteden, en de familie bakt in de 15e generatie nog altijd in Arita.