Karatsu-aardewerk — de ovens van Kishidake en de theeceremonie

Keramiekgeschiedenis · 6 min leestijd

Photo: Daderot, via Wikimedia Commons — Karatsu ware tea bowl (CC0)

Porselein was niet Hizens eerste geschenk aan tafel. Een generatie voordat Ri Sampei zijn witte steen vond, bakten pottenbakkers aan de voet van de berg Kishidake steengoed van ijzerrijke klei — ruw, met asglazuur, warm in de hand. Dat was Karatsu-aardewerk, en Japans theemeesters hielden er zoveel van dat ze het in een beroemde zin rangschikten: 'Eerst Raku, dan Hagi, dan Karatsu.'

De ovens onder kasteel Kishidake

In de jaren 1580 en 1590 bracht de Hata-clan, heren van kasteel Kishidake in het huidige Karatsu, pottenbakkers uit Korea mee en zette hen aan het werk in ovens aan de voet van de berg. De Hata wisten dat Koreaanse theekommen in de theekamers van Sakai en Kyoto werden gekoesterd, en bouwden hun ovens voor die smaak: kruiken en borden voor alledag, en bovenal theegerei. Deze Kishidake-ovens zijn de wieg van het Karatsu-aardewerk.

Een val die de zaden verspreidde

In 1593, in de verwarring van Hideyoshi's Koreaanse veldtochten, werden de Hata onteigend en verloren hun ovens hun beschermheer. De pottenbakkers verspreidden zich over Hizen — naar Imari, Takeo en verder. Daarna brachten de veldtochten zelf een tweede golf Koreaanse pottenbakkers onder de Nabeshima-heren, en de nieuwkomers voegden zich bij de verspreide Karatsu-mannen. De val van één kasteel verspreidde het ambacht over een hele provincie, en de Karatsu-productie werd groter dan voorheen.

Karatsu voor theedrinkers

De schoonheid van Karatsu is de schoonheid van aarde en vuur. Op E-garatsu schijnen snelle tekeningen in ijzerbruin — riet, dennen, een eenvoudige brug — door een doorschijnend asglazuur. Chōsen-garatsu giet een wit rijststro-asglazuur over een donker ijzerglazuur; beide ontmoeten elkaar in zacht contrast. Madara-garatsu vlekt als gefilterd licht. Niets is volmaakt, en dat was juist de bedoeling: in de wabi-smaak van de theeceremonie draagt een door de oven licht vervormde kom meer gevoel dan een vlekkeloze. In de twintigste eeuw deed pottenbakker Nakazato Tarōemon XII het oude Ko-Karatsu herleven, en Karatsu blijft een levende hoofdstad van de theekom.